16 Kasım 2007 Cuma

FEDERASYONLAŞAN FOTOĞRAF DERNEKLERİNİN TÜRK AMATÖR FOTOĞRAFÇILIĞINDA ÜSTLENDİĞİ ROL

FOTOĞRAFIN BULUNUŞU
1826 yılında Fransız sahne dekoratörü Joseph Niepce’in ilk fotografik görüntüyü elde etmeyi başarmasının ardından, kendisi ile ortaklık kuran yine Fransız olan sahne dekoratörü Jacques Daguerre’ın 1839 yılında kendi adını verdiği Daguerreotype sistemini geliştirmesi, fotoğraf teknolojisine farklı bir boyut getirdi. Aynı yıl Fransız Bilimler Akademisi’nde, başkanlığını Francis Arago’nun yaptığı toplantıda Daguerreotype’ın kabulü ve ardından “sayın baylar doğa ışığın yardımıyla bir yüzeye monte edildi” şeklindeki Arago’nun tarihi açıklamasıyla fotoğrafın bulunuşu tüm dünyaya duyuruluyordu.

OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA FOTOĞRAFIN DUYURULUŞU
Fotoğraf, 1839 yılında Fransa’da ilan edilmesinden hemen sonra Osmanlı İmparatorluğu sınırları içersine girdi. Aynı yıllarda Osmanlı İmparatorluğu yönetsel anlamda birçok problemle uğraşırken ve matbaa gibi modern bir buluşa yıllarca sırt çevirmişken, fotoğrafı hemen benimsiyordu. Sanki, matbaadaki hatasını fotoğrafta telafi etmeye çalışıyordu. Takvim-i Vekayi gazetesinin 28 Ekim 1839 (19 Şaban 1255) tarihli ve 186 numaralı sayısında fotoğrafın bulunuşu haberinin yayımlanması ve ardından Pera’da ardı ardına açılan fotoğraf stüdyoları, fotoğrafın imparatorluk üst yönetimi tarafından da desteklendiğini gösteriyordu.

OSMANLI İMPARATORLUĞU VE CUMHURİYET DÖNEMİNDE AMATÖR FOTOĞRAFÇILIK
Osmanlı İmparatorluğu döneminde amatör fotoğrafla ilgili çalışmalar vardı ancak, 1876 Birinci Meşrutiyet Anayasası’nda dernek kurma özgürlüğünün bulunmamasından dolayı herhangi bir fotoğraf derneği ya da örgütlenme olmadı. 1908 Meşrutiyet Anayasası ile çıkan kısmi dernek kurma hakkının da, ülkenin içinde bulunduğu ağır koşullar ve kültür yapısının özelliğinden dolayı Cumhuriyet dönemine kadar kullanılmadığını görmekteyiz. Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte kabul edilen ilk Anayasa olan 1924 Anayasası, dernek kurma özgürlüğünü halkına tanımıştı. Cumhuriyet dönemi ile birlikte her alanda olduğu gibi sanat ve kültüre büyük ilgi başladı. 1932-1950 yılları arasında, yurt çapında 63 ildeki 478 Halkevlerini bilginin, sanatın, kültürün paylaşıldığı yerler olarak görüyoruz. Bir neslin harmanlandığı Halkevleri, ulusal bilince sahip kültürlü insanların yetişmesinde önemli katkılar sağladı. İlk fotoğraf çalışmaları Halkevlerinde başladı. Kurslar, sergiler ve yarışmalar düzenlendi. Fotoğraf tarihimize önemli katkılarda bulunmuş birçok kişi bu kurslardan yetişti. Halkevleri’nin dershaneler ve kurslar şubeleri bu bakımdan daha da önemli oluyordu. Halkevleri’nin temel sloganlarından biri “Halkevlerine gel bildiğini öğret, bilmediğini öğren” oluyordu. Çünkü, bu şubeler esas olarak az bilinen, bir avuç seçkinin elinde olan ya da bilinmeyen meslekleri öğretmeyi amaçlıyordu. Fotoğrafçılık, geniş kitlelerin kolayca ulaşamayacağı mesleklerden biriydi. İnsanların fotoğrafçılığı öğrenebilmesi için tek seçenekleri az sayıdaki fotoğrafhanelere gitmekti. Oysa bu pratik olarak olanaklı değildi. O nedenle Halkevleri bu görevi uzun zaman üstlendi. Halkevlerinin kapatılması ile ortada kalan insanlar daha sonraları kurulacak olan derneklerin kurucuları oldular.

AMATÖR DERNEKLERİN KURULMASI
Amatör fotoğrafçılar, Halkevlerinin dışında 1950 yılında dernekleşerek ilk kez örgütlenme yoluna gittiler. 1950 yılına kadar kişisel çabalar ve imkânlar ile belli bir şablona oturmaya çalışan amatör fotoğrafçılık, anılan yılda Şinasi Barutçu’nun önderliğinde dernekleşti. Şinasi Barutçu, (1906-1985), Cumhuriyet dönemi fotoğraf çalışmalarının gelişmesine önemli katkılar sağladı. 1926’da İstanbul Muallim Mektebi’nde “İş-Resim Muallimi” olarak göreve başladı. 1928’de Almanya’ya giderek Köln ve Bonn’da eğitim gördü. 1932’de Ankara Gazi Terbiye Enstitüsü’nde yazı, grafik sanatlar ve fotoğraf öğretmenliği yaptı. İlk fotoğraf derneği olma özelliğini taşıyan TAFK’ı ( Türkiye Amatör Foto Kulübü) 1950’de kurdu. Bu derneği, o günkü adıyla Erenköy Amatör Fotoğraf Kulübü, yani bugünkü adıyla İFSAK’ın (İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği) kurulması izledi. Başlangıçta sadece çekilen fotoğrafların paylaşıldığı bir ortam olan dernek çatısı, sonraki yıllarda yeni gelen fotoğrafa meraklı insanlara eğitim vererek ve daha sonrasında ise ortaya çıkan eserleri geniş halk kitleleriyle paylaşıma kadar genişletti. İfsak’ın kahve köşelerinde ve muhallebicilerde yapılan yönetim kurulu toplantılarından sonra daimi bir yere kavuşması, diğer derneklerin kurulmasına örnek oldu. 1977 yılında Ankara’da AFSAD (Ankara Fotoğraf Sanatçıları Derneği) ve 1979 yılında Adana’da AFAD (Adana Fotoğraf Amatörleri Derneği ) kuruldu. Bu dernekleri daha sonra sayıları 20’ye varan dernekler izledi.

AFAD (Adana Fotoğraf Amatörleri Derneği / Adana)
Üye Sayısı : 90
AFSAD (Ankara Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği / Ankara)
Üye Sayısı : 211
ANFAD (Antalya Fotoğraf Amatörleri Derneği /Antalya)
Üye Sayısı : 70
BANFAD (Bandırma Fotoğraf Amatörleri Derneği / Balıkesir)
Üye Sayısı : 31
BASAF (Balıkesir Fotoğraf Sanatı Derneği / Balıkesir)
Üye Sayısı : 44
BUFSAD (Bursa Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği / Bursa)
Üye Sayısı : 124
EFOS (Erciyes Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği / Kayseri)
Üye Sayısı : 31
EFOT (Edirne Fotoğraf Amatörleri Derneği / Edirne)
Üye Sayısı : 74
FOTO FORUM (Trabzon Fotoğraf Amatörleri Derneği / Trabzon)
Üye Sayısı : 58
FOTOGEN (Fotoğraf Sanatı Derneği / İstanbul)
Üye Sayısı : 44
FSK (Fotoğraf Sanatı Kurumu /Ankara)
Üye Sayısı : 163
GAFSAD (Gaziantep Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği / Gaziantep)
Üye Sayısı : 40
İFOD (İzmir Fotoğraf Amatörleri Derneği / İzmir)
Üye Sayısı : 87
İFSAK (İzmir Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği / İstanbul)
Üye Sayısı : 404
KASK (Kocaeli Fotoğraf Sanatı Derneği / Kocaeli)
Üye Sayısı : 60
KONFAD (Konya Fotoğraf Amatörleri Derneği / Konya)
Üye Sayısı : 50
MFD (Mersin Fotoğraf Derneği / Mersin)
Üye Sayısı : 77
ZEYFOD (Zeytinli Fotoğraf Amatörleri Derneği / Balıkesir)
Üye Sayısı : 25

Başlangıçta bu dernekler tarafından verilmeye başlanan fotoğraf eğitimi, Türk amatör fotoğrafçılığının gelişiminde etkin rol oynadı. Birçok fotoğraf sanatçısı, tanıtım ve haber fotoğrafçısı bu derneklerin çatısı altında yetişti ve piyasada yer edindi. Türkiye’de ilk fotoğraf eğitimi verilen üniversite düzeyindeki eğitimin 1978 yılında başladığı düşünüldüğünde; TAFK, İFSAK ve onu takip eden derneklerin uzun süre nasıl bir yükü omuzladıklarını daha net anlaşılabilir. İlerleyen yıllarda ardı ardına kurulan fotoğraf dernekleri, fotoğraf eğitiminde Halkevlerinden aldıkları eğitim bayrağını sırtladılar. Eğitimle kalmayıp liderliğini İfsak’ın yaptığı “FOTOĞRAF GÜNLERİ” kavramını Türk Fotoğrafına 1985 yılında kazandırdılar. Bu arada bu dernekler kendi aralarında da örgütlenme çalışmalarına başlayarak başlangıçta FDÇK (Fotoğraf Dernekleri Çalışma Kurulu) ardından TFDB (Türkiye Fotoğraf Sanatı Dernekleri Birliği) daha sonra ise, TFSF (Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu) çatısı altında birleştiler

FDÇK VE TFDB’NİN KURULMASI
Şinasi Barutçu’nun; Federasyonun kurulması için diğer illerde de fotoğraf dernekleri kurmak için çalıştığı o tarihlerde bilinmektedir. Yine fotoğrafın duayenlerinden Baha Gelenbevi’nin de böyle bir arzusu olduğunu yakın çevresinden biliyoruz. Bu misyonu taşıyan o yıllarda da çok aktif olan Prof. Mehmet Bayhan, bu görevi ilk üstlenen kişi olarak görülmekte. FDÇK öncesi ve oluşumunda, işi kurallara bağlayan, hazırlayan ve öneren de Prof.Mehmet Bayhan oldu... Amatör dernek sayısının ve fotoğraf çalışmalarının artması ile o tarihteki İFSAK başkanı da olan Prof. Mehmet Bayhan önderliğinde AFAD’dan Dr.Sefa Ulukan ve Abdülkadir Kaçar, AFSAD’dan Kemal Cengizkan bir araya gelerek Türkiye Fotoğraf Dernekleri Federasyonu kurma çalışmasına başladılar. 1961 Anayasasında federasyonlaşmayı engelleyecek herhangi bir hüküm bulunmamaktaydı. Federasyonun taslağı Prof. Mehmet Bayhan tarafından hazırlandı. Organizasyon ve çalışma şekli belirlenmişti ki 12 Eylül darbesiyle çalışmalar durdu. Dernekler kapatıldı. 1982’de kabul edilen Anayasada ise Federasyonlaşma için “kamu yararına en az üç dernek” olması koşulu aranmaktaydı. “Kamu yararına çalışan dernek” olma kararını verme yetkisini ise Anayasa tarafından, Bakanlar Kurulu’na verilmekteydi. O ana kadar kurulmuş olan derneklerin böyle bir özelliği yoktu. Yani hiçbiri kamu yararına dernek değildi. Her şey sil baştan tekrar başladı. Mevcut dernekler Fotoğraf Federasyonu olarak bir araya gelemeseler de çeşitli toplantılarda ortak kararlar almaya başladılar. 1987 yılında başlayan toplantılar özellikle 1990 yılından sonra düzenli olarak FDÇK (Fotoğraf Dernekleri Çalışma Kurulu) adı altında yapıldı. Bu kurulun Genel Sekreterliğini 1995 yılına kadar Dr.Sefa Ulukan yaptı. 1995 yılında FDÇK Genel Sekreterliğine Prof.Mehmet Bayhan getirildi. Dernek temsilcileri, Fotoğraf Dernekleri Çalışma Kurulu, adı altında yılda bir kaç kez bir araya gelerek ortak çalışma planları yapıyor, Altın Kamera Fotoğraf Yarışmasını geliştiriyor, Federasyon tüzük taslağı çıkartıyor, fotoğraf yarışmaları için standartlar geliştiriliyor, fotoğraf dünyamızdaki durumları değerlendiriyor ve derneklerin ortak tavrını belirliyordu. Bu tarihten sonra FDÇK’nın çalışmalarında verim arttı ve toplantıya katılan dernek sayısında önemli artışlar oldu. 1998 yılında FDÇK’nın adı Türkiye Fotoğraf Sanatı Dernekleri Birliği (TFDB) olarak değiştirildi. Genel sekreterlik görevini Prof.Mehmet Bayhan, 2001 yılına kadar sürdürdü. 2001 yılında Özcan Taras Genel Sekreterlik görevini devraldı. TFDB çalışma ilkelerinin son şeklini 2001 yılında belirledi ve bu ilkeler doğrultusunda çalışmalarını 30 Mayıs 2003 tarihinde Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu kuruluncaya kadar sürdürdü.

TFSF TÜRKİYE FOTOĞRAF SANATI FEDERASYONU’NUN KURULUŞU
Türkiye'de ilk defa bir sanat dalı federasyonuna kavuştu. Uzun yıllardır kurulması için büyük çaba harcanan ve değiştirilen yeni Medeni Kanunun 2002 yılının başında yürürlüğe girmesi ile başlatılan çalışmalar tamamlandı ve Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu (TFSF), kurucusu dernekler olan AFAD Adana Fotoğraf Amatörleri Derneği, ANFAD Antalya Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği, BANFAD Bandırma Fotoğraf Amatörleri Derneği, BASAF Balıkesir Sanat Fotoğrafçıları Derneği, E-FOT Edirne Fotoğraf Sanatı Derneği, FOTOFORUM Fotoğraf Sanatı Derneği – Trabzon, FOTOGEN Fotoğraf Sanatı Derneği – İstanbul, FSK Fotoğraf Sanatı Kurumu – Ankara, GAFSAD Gaziantep Amatör Fotoğraf Sanatı Derneği, İFOD İzmir Fotoğraf Sanatı Derneği, İFSAK İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği, KASK Kocaeli Fotoğraf Sanatı Derneği, KONFAD Konya Fotoğraf Amatörleri Derneği ve MFD Mersin Fotoğraf Derneği ile 30 Mayıs 2003 tarihinde tüzel kişiliğine kavuştu. İlk Başkan olarak da TFDB’nin Genel Sekreterliğini yürüten Özcan Taras seçildi.

TFSF VE FOTOĞRAF DERNEKLERİNİN KISA VADEDE YAPMASI GEREKENLER
1959 yılında başlayan serüven, önce FDÇK (Fotoğraf Dernekleri Çalışma Kurulu), ardından TFDB (Türkiye Fotoğraf Sanatı Dernekleri Birliği) ve nihayetinde TFSF (Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu) ile son buldu. Ancak esas sorunlar bundan sonra başlamakta. Çünkü bugüne kadar tüzel kişiliğin oluşmamasından dolayı ortaya çıkan sorunlar, net bir şekilde çözümlenemiyor ya da üzerinde anlaşma sağlanamıyordu. Federasyonlaşmayla birlikte oluşan yaptırım gücü ve kurumsal güç, bugüne kadar soğutularak beklemeye alınan birçok önemli konunun ve projenin çözümüne yardımcı olacak ortamı da oluşturdu. Türk Fotoğraf Sanatı Federasyonunu, bazı önemli görevler beklemekte... Bunlara kısaca göz atarsak;

1-Fotoğraf malzemesini salt fotoğraf sanatının aracı olarak görmeyip, fotoğrafı disiplinler arası bir malzeme olarak da kullanılabileceğini kitlelere anlatmak ve öğretmek,
2-Fotoğrafın gerek belge, gerekse sanatsal boyutunu kullanarak, toplumumuzda bakan değil gören nesiller yetişmesine katkı sağlamak,
3-Uluslararası ortamlarda Türk Fotoğraf sanatını başarı ile temsil etmek için bu platformda açılacak kişisel ve karma sergiler için uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapmak,
4-Türkiye'de fotoğraf sanatının gelişmesi ve güçlenmesi için yapılacak çalışmalara öncülük etmek, bu konuda yapılacak bilimsel çalışma ve araştırmalara maddi destek sağlamak,
5-Çoğu amatörün yaptığı üzere, fotoğrafı sadece belgesel fotoğraf potasında eritmeyip, fotoğrafın deneysel kulvarının da kullanılabilirliğini kitlelerle paylaşmak,
6-Derneklerin, eğitim programlarını sadece kursiyerlere verilen eğitimlerle sınırlamayıp, ilkokul düzeyinde de bu tip bir eğitimin verilmesi yönünde Milli Eğitim Bakanlığı ile ortak projeler üretmek, bu tip çalışmalara öncülük etmek,
7-Verilmekte olan dernek çatısı altındaki eğitimi formel hale getirerek, tüm derneklerde aynı formda bir eğitim verilmesi yönünde çalışmaları yürütmek ve projeyi hayata geçirecek akademisyen ve usta eğiticilerden oluşan bir komisyonu kurmak,
8-Fotoğrafın ülke çapında paylaşımını en iyi sağlayan etkinliklerden biri olan fotoğraf yarışmalarının yaygınlaşmasını sağlayacak önlemler almak,
9-Genç yeteneklerini ön plana çıkaran festival, bienal ya da trienal gibi etkinlikler düzenlemek, dernekleri bu konuda cesaretlendirmek,
10-Yine genç yeteneklerin ortaya çıkarılması ile ilgili çalışmalar yapmak ve bu yetenekli gençlerin projelerine maddi destek vermek,
11-Fotoğraf konusunda ön lisans, lisans ve lisansüstü eğitim veren üniversiteler ile ortak çalışmalar düzenleyerek, akademisyenlerden projelerine bilgi desteği sağlamak,
12-Bugüne kadar aksatılan fotoğraf yayıncılığı konusunda gerekirse başrol oynamak, yayıncılığın öncülüğünü yaparak eksik olan literatürü tamamlamak konusunda girişimlerde bulunmak,
13-Bugünkü TFSF verilerine göre üye derneklerde kayıtlı bulunan 1683 üye sayısını hızla batı standartlarına çıkartmak bu amaçla projeler üretmek,
14-Bugün Türk fotoğrafındaki en büyük sorunlardan biri olan dernekler arasındaki kopukluğu düzeyli bir koordinasyon ile sağlamak,
15-Fotoğraf yarışmalarında ortaya çıkan itirazları değerlendirmek üzere bir etik kurul ya da hakem kurulu oluşturmak,


KAYNAKÇALAR
AK, Seyit Ali “Fotoğrafın İzinde Kırk Yıl” Fotoğrafevi Yayınları, 1.basım İstanbul, 2004
BAYHAN, Mehmet http://www.fotograf.net/alanderinligi/SinasiBarutcu/ “15. Fotogen- Şinasi Barutçu Kupası,Yarışmalarda Seçici Kurullar ve Bir Çağrı”
GÖKÇEN, Ali İhsan http://www.tfsf.org.tr/federasyon_1.html “Federasyonu Kuruluncaya Kadarki Türkiye’de Amatör Derneklerin Gelişimi ve Federasyonun Kurulma Süreci, Türkiye’de Amatör Fotoğraf Dernekleri”
İSTANBUL Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği (İFSAK) http//www.ifsak.org.tr
http://www.insankaynaklari.com/CN/ContentBody004.asp?BodyID=1990 “TFSF (Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu)”
http://www.tfsf.org.tr/federasyon_2_1.html “Fotoğraf Sanatı Federasyonuna Kavuştu”
KANBUROĞLU, Özer “Basında Haber Fotoğrafı Kullanımı” Ankara Gazeteciler Cemiyeti Yayını, 1.basım, Ankara, 2002
KAYA, Hürü “Halkevlerinin Etkinlikleri İçinde Fotoğrafın Kullanımı ve Yeri (1932-1951) -2” Fotoğraf Dergisi sayı 60, İstanbul, 2005
MERSİN Fotoğraf Derneği http//www.mfd.org.tr “Basın Duyurusu”
ÖZTUNCAY, Bahattin “Dersaadetin Fotoğrafçıları”, Koç Kültür ve Sanat adına AYGAZ A.Ş. Yayını, İstanbul, 2004
ÖZENDES, Engin “Osmanlı İmparatorluğu’nda Fotoğrafçılık”, İletişim Yayınları, İstanbul,1985
TÜRKİYE Fotoğraf Sanatı Federasyonu (TFSF) “http//www.tfsf.org”

Bu makale, Erzurum Atatürk Üniversitesi tarafından 2005 yılında düzenlenen "SANATTA ANADOLU AYDINLANMASI ULUSAL SANAT SEMPOZYUMU"nda, bildiri olarak sunulmuştur.